Op zondag 19 juli – tijdens de Gentse feesten – werd in het ‘House of Compassion’ een panelgesprek georganiseerd over de vraag: welke sociale problematieken zijn het meest prangend in de stad Gent?
Aan het panelgesprek namen deel:
- Jürgen François, deken van Gent
- Schepen Astrid De Bruycker
- Karleen De Rijcke, coördinator KRAS Gent
- Stéphanie Staïesse, SAAMO
De volgende vragen kwamen aan bod:
- Welke zijn, vanuit ieders functie of expertise, de twee meest prangende sociale problematieken op dit ogenblik in Gent
- Op welke wijze wordt hierop door de Gentse overheid en door het Gentse sociale middenveld een antwoord geboden? Waar zijn er nog tekorten? Hoe vullen overheid en middenveld elkaar aan?
- Achtste “werk van barmhartigheid”: zorg voor de aarde. Worden bepaalde problematieken scherper gesteld door de klimaatverandering en concreet op korte termijn door de aanhoudende recente hittegolven?
- Hoe definieert u vanuit uw functie of expertise de structuren die ten grondslag liggen aan armoede, onrecht, uitsluiting in de samenleving. Zijn hiervoor concrete oplossingen? Kan daarin een rol liggen voor het House of Compassion en wat zou die rol kunnen zijn?
VERSLAG VAN HET DEBAT
Vraag 1:
Welke zijn, vanuit ieders functie of expertise, de meest prangende sociale problematieken op dit ogenblik in Gent
Gent is een welvarende stad. Toch bestaat er armoede in Gent wat onaanvaardbaar is.
De voornaamste sociale problematieken zijn:
- De wooncrisis behoort volgens de verschillende experten tot de belangrijkste uitdaging van het moment, meer bepaald:
- veilig en betaalbaar wonen
- woningentekort: te weinig sociale woningen.
voor Gent zijn er ongeveer 12.000 mensen op de wachtlijst - de meest precaire groep zijn de dak- en thuislozen. Gent telt 2.490 dak- en thuislozen waarvan 1.857 volwassenen en 633 direct betrokken kinderen.
- CAW krijgt meer en meer te maken met uithuiszettingen
Bij preventie spelen meer sociale woningen een cruciale rol. Zo wil de Stad tegen 2050 over 25.000 of 20 procent sociale woningen beschikken.
Ook al werkt de Stad Gent aan verschillende nieuwe projecten in de strijd tegen dakloosheid, met een focus op preventie en duurzame huisvesting, voor SAAMO zijn de acties ontoereikend.
- Gezondheidsongelijkheid: zowel fysieke als mentale gezondheid
- Psychische kwetsbaarheid
- Eenzaamheid onder zowel jongeren als ouderen
- Veel studenten hebben geld om te studeren en beschikken over de intellectuele capaciteiten, toch ontbreekt het hen vaak aan begeleiding.
Er is nood structurele nood aan begeleiding. - de vraag stelt zich over hoe je mensen opvangt met psychische noden
- Armoede is structureel. Er is sprake van een armoedeweb: Armoede bevat verschillende levensdomeinen die allemaal met elkaar verbonden zijn. Slechte huisvesting beïnvloedt je gezondheid. De oplopende dokterskosten benadelen dan weer je inkomen. Waardoor je weer minder geld over hebt voor vrijetijdsactiviteiten en dat leidt weer tot minder sociale contacten. Op die manier geraak je in een vicieuze cirkel of als je er al in bent geraak je er moeilijk nog uit.
Armoede is een kluwen van oorzaken en gevolgen.
- Ook al zijn er steunmaatregelen, onderbescherming is een acuut probleem.
Onderbescherming is het fenomeen waarbij personen niet (volledig) gebruikmaken van de sociale grondrechten en steunmaatregelen waar zij wettelijk recht op hebben. Dit leidt ertoe dat zij onder hun rechtmatige bestaansminimum leven of onvoldoende toegang hebben tot essentiële voorzieningen zoals zorg en huisvesting.
Het probleem van de onderbescherming kan aangepakt worden door sessies te organiseren op scholen en in crèches.
- Omwille van bovenlokale financiële besparingen nemen de problemen alleen maar toe. Denk aan de recente beperkingen inzake werkloosheid, ziekte en invaliditeit, moeilijke toegankelijkheid van OCMW. De stad Gent doet haar best om aan sociale correctie te doen, maar voor SAAMO is er meer nodig.
Vraag 2:
Op welke wijze wordt hierop door de Gentse overheid en door het Gentse sociale middenveld een antwoord geboden?
Waar zijn er nog tekorten?
Hoe vullen overheid en middenveld elkaar aan?
Antwoorden van de Gentse overheid en het Gentse sociale middenveld
- Gent heeft een breed vertakt middenveld
- Gentse overheid en sociale middenveld vullen mekaar heel goed aan.
Het middenveld is een waakhond van de democratie. Het middenveld is een partner die samenwerkt en tegelijk dingen aan de kaak stelt. We moeten de waakhond blijven eten geven. - Kerken hebben als taak om naast de structurele ondersteuning mensen op te vangen die uit de boot vallen, mensen die niet beantwoorden aan de categorieën die voorop gesteld worden door het beleid. De Caritas is aanwezig maar dat is niet voldoende.
- Participatie organiseren:
- Bij het maken van een meerjarenplanning door de stad Gent wordt niet van 0 vertrokken. De ruime vertakking en contacten met het maatschappelijk middenveld laten toe om in een continue dialoog te staan.
- Participatie veronderstelt aanwezigheid in de wijken met een luisterend oor en het creëren van veilige ruimtes waar de mensen zichzelf kunnen zijn..
Tekorten
- Er is een algemene maatschappelijk afbouw van sociale rechten aan de gang.
Veel mensen vallen door de mazen van het net qua structurele ondersteuning. De mazen worden hoe langer hoe groter. - Door een daling van de stedelijke inkomsten moeten er verschuivingen doorgevoerd worden. Er blijft voldoende afstemming tussen het middenveld en het beleid. Het is echter heel moeilijk om het beleid nog voldoende waar te maken op het terrein.
- Door de vermindering van financiële middelen vanuit de overheid verkeren veel middenveldorganisaties in een situatie van onzekerheid. Dit creëert angst voor de toekomst.
- Het geloof in de democratie bij de bevolking gaat achteruit. Bij de laatste verkiezing ging 1/3 van de mensen niet naar de stembus. Het wordt voor mensen nog moeilijk om te blijven geloven in het beleid.
De rol van het middenveld is om het geloof in die democratie opnieuw aan te wakkeren bij de mensen. Het middenveld heeft bovendien de taak om aan het beleid de opdracht te geven meer op een co-creatieve manier samen te werken. Op dit moment krijgen mensen vaak het gevoel dat ze enkel in de laatste fase van het beslissingsproces betrokken worden. Mensen moeten vroeger betrokken worden.
Vraag 3:
Achtste “werk van barmhartigheid”: zorg voor de aarde.
Worden bepaalde problematieken scherper gesteld door de klimaatverandering en concreet op korte termijn door de aanhoudende recente hittegolven?
- Energiearmoede
- Er is een groeiende energiearmoede aan het ontstaan. Wonen wordt duurder door de stijgende energiefactuur. Ook sommige bedrijven krijgen het moeilijker. Sommige beroepen waaronder landbouwers worden door de hogere energieprijzen in de armoede geduwd.
- Woonmaatschappijen zullen meer moeten investeren om ‘energievreters’ aan te pakken. Dit kan oa door te investeren in collectieve ingrepen, zoals collectieve warmtenetten.
- Hitte
- De cijfers in verband met oversterfte zijn choquerend. Het woonpatrimonium heeft nood aan plekken waar je kan afkoelen.
- De druk op parken en openwateren wordt groter. Overpopulatie leidt tot wrijvingen. Er zijn vaak geen alternatieven.
- De aartsbisschop heeft de toestemming gegeven om tijdens de hittegolven de kerken open te stellen voor verkoeling
- Lokale dienstencentra bellen mensen tijdens de heetste dagen op om te vragen of ze steun nodig hebben. Er worden extra patrouilles ingezet met straathoekwerkers om mensen te gaan bezoeken. Dit is mogelijk dankzij de goeie samenwerking tussen het beleid en het middenveld.
- Er is nood aan meer ontharding en vergroening om problemen van oververhitting het hoofd te bieden.
Een samenwerking met universiteiten om specifieke oplossingen uit te werken vb voor meer vergroening kan een meerwaarde zijn.
Vraag 4
(a) Hoe definieert u vanuit uw functie of expertise de structuren die ten grondslag liggen aan armoede, onrecht, uitsluiting in de samenleving.
(b) Zijn hiervoor concrete oplossingen? Kan daarin een rol liggen voor het House of Compassion en wat zou die rol kunnen zijn?
- Structuren die ten grondslag liggen aan armoede, onrecht, uitsluiting in de samenleving
- Ons land heeft een zeer performant sociale zekerheidssysteem en gezondheidssysteem. We moeten dit blijven zien, beseffen en expliciet maken. Voor sommigen is dat het laatste vangnet waarover ze beschikken.
Zowel het sociale zekerheidssysteem als het gezondheidssysteem staan beiden onder druk. - Op maatschappelijk vlak overheersen momenteel twee modellen die de basis vormen voor heel veel problemen, namelijk het schuldmodel en het meritocratisch- of verdienmodel. Mensen in een kwetsbare positie worden geculpabiliseerd. Bovendien is het vergroten van de druk op werklozen en werkzoekenden bijzonder groot waardoor sommige mensen met gezondheidsproblemen gedwongen worden te gaan werken met nog grotere gezondheidsproblemen tot gevolg. Het aantal voorbeelden is legio: een vader met rugproblemen moet willens nillens aan de slag; een vrouw die in behandeling is voor kanker wordt gedwongen om te gaan werken; een aantal Eritrese vrouwen die verplicht in het leger werden ingelijfd en nadien gemarteld vinden bij hun aankomst als vluchtelingen hier bij ons geen woonst.
- Er treedt een normalisatie op van ongelijkheid in de politiek, de publieke opinie en in de media.
- Vorige maand gaf Johan Verstraeten, voorzitter van Netwerk Rechtvaardigheid en Vrede, in het House of Compassion, een lezing over structureel onrecht in de samenleving en de katholieke sociale leer. Als kerkgemeenschap hebben we de opdracht om een antwoord te geven op menselijke noden. Kritische vragen stellen bij de structuren in onze samenleving is daarbij nodig. Hij gaf toen een historiek van de Caritas en voegde eraan toe dat er – naast caritas – nood is aan concrete ontmoeting tussen mensen. De mens zelf mag niet uit het oog verloren worden. Jezus de barmhartige moet het model zijn voor het House of Compassion.
De apostolische exhortatie “Dilexi te” van paus Leo XIV (oktober 2025) richt zich specifiek op de liefde voor de armen en de verbinding van de Kerk met de meest behoeftigen. Het document benadrukt dat naastenliefde een essentiële kernwaarde van het christelijk geloof is. Met Caritas alleen los je de problemen niet op bijvoorbeeld in verband met einde levensvragen.
Er is een potentieel voor samenwerking met sociale ondernemers. Het project Enchanté is een goed voorbeeld. Het project Enchanté vzw is een Gents non-profitproject dat sociale verbinding en solidariteit in de stad stimuleert. Het netwerk verenigt “hartelijke plekken” – zoals lokale cafés, winkels en cultuurhuizen – waar iedereen welkom is en men elkaar uitnodigt om iets kleins te delen. Het bekendste concept is het uitgesteld kopje. Klanten kunnen bij deelnemende handelaars iets extra betalen – zoals een kop koffie of een maaltijd – dat vervolgens wordt geschonken aan iemand die het financieel moeilijk heeft.
Het House of Compassion zou zo’n hartelijke plek kunnen zijn.
(Verslag door Alexis Versele)